Finans Kuruluşları Olarak Osmanlı Rumeli Para Vakıflarının Tespiti ve Tetkiki


 

 

Prof. Dr. Mehmet Bulut

Proje Adı

Finans Kuruluşları Olarak Osmanlı Rumeli Para Vakıflarının Tespiti ve Tetkiki

Proje Özeti

Dünden bugüne iktisadi ve sosyal gelişme ve değişmelerin açıklanmasında kurumsal yapıların önemi son dönemlerde giderek artmıştır. Bu bağlamda sosyal bilimler alanında ‘Kurumsal Ekol’ ün etkisi belirgin bir şekilde öne çıkmaktadır. Osmanlı Devleti ve toplumundaki en önemli kurumsal yapılardan biri de vakıflardır. Doğu’da ve Batı’da benzeri kurumlar bulunmasına rağmen fonksiyonları itibariyle bakıldığında Osmanlı devlet ve toplumunu çağdaşlarından ayıran belirgin alanlardan birisi de vakıflar olduğu söylenebilir.

Osmanlı coğrafyasında vakıflar sosyal, kültürel ve ekonomik alandaki birçok ihtiyaca cevap vermek üzere hayata geçirilmektedir. Günümüzdeki eğitim, sağlık, kültür vb. alanlardaki birçok kamu hizmetinin Osmanlı döneminde vakıflar tarafından gerçekleştirildiği bilinmektedir. Osmanlıların faaliyete geçirdiği en özgün yapılardan biri de Para (Nukut) Vakıflarıdır. Bu kurumların yaygın olarak Osmanlı Rumeli coğrafyasında ortaya çıktığı görülmektedir. Para vakıfları başlangıçta dini, kültürel ve sosyal ihtiyaçlara cevap vermek üzere kurulmuş olmakla birlikte zaman içinde bu ihtiyaçlara ilave olarak bu kurumların ekonomik ve finansal alanda da önemli bir fonksiyon icra ettikleri anlaşılmaktadır.

Proje ile öncelikle Osmanlı dönemi İstanbul hariç Rumeli bölgesindeki günümüz Trakya, Bulgaristan, Yunanistan, Sırbistan, Arnavutluk, Hırvatistan, Bosna-Hersek, Makedonya, Kosova, Romanya, Karadağ ve Macaristan sınırları içinde bulunan 3000-4000 vakfiyeden yaklaşık 1000-1500 civarında para vakfının belgeleri Osmanlıca’dan günümüz Türkçesine transkripsiyonu yapılması planlanmaktadır. Bu transkripsiyondan sonra belgelerden hareketle para vakıflarının yaşadığımız coğrafyanın sosyal, kültürel ve dini hayatı yanında finans ve ekonomi alanındaki fonksiyonları ve kurumsal yapısının gelişimi konusunda analizler yapılacak ve bu kurumların Osmanlı döneminden günümüze etkileri belirginleştirilmeye çalışılmaktadır.

Bu çalışma ile iktisadi olarak büyük önem arz ettiği düşünülen Osmanlı para (nukut) vakıflarını ele almak ve etkilerini ortaya çıkarması amaçlanmaktadır. Projenin temel amacı; Rumeli bölgesinde bulunan para vakıflarına ait kayıtların tespiti, okunması, transkripsiyonu, yayımı ve sonuçların değerlendirilmesidir. Tespit ve yayımı yapılacak olan bu kayıtlar sayesinde para vakıflarının finans aracı olarak da ekonomik ve sosyal hayattaki rolünün ortaya çıkarılması önemli bir önceliktir.

Proje kapsamında, para vakıflarının mirası ortaya çıkarılacak ve bu kurumların hem kuruldukları döneme hem de günümüze yansımaları bulgular ışığında analiz edilebilecektir. Osmanlı Rumeli’sindeki para vakıfları bir taraftan sosyal hizmetleri karşılarken, diğer taraftan kredi sağlayarak piyasada darlık oluşması durumunda, piyasanın rahatlamasını sağladığı tezi test edilmiş olacaktır. Para vakıfları mali yapılarının dönem içindeki büyükleri, bugünkü paraların cinsinden tespit edilebilir ve anlamlı sonuçlar ortaya çıkarılabilmektedir. Ekonominin daraldığı ve durgunlaştığı dönemlerde bu kurumlar piyasaya kredi sağlayarak piyasayı rahatlatıcı bir etki sağlamıştır. Fakat bu iddia sadece ifade edilmiş olup, iktisaden piyasaya etkisi analiz edilip tam olarak hesaplanmamıştır. Bu projenin amaçlarından biri de ekonominin dalgalandığı dönemlerde (konjonktür) para vakıflarının piyasaya etkisini tartışmak ve mümkün olduğu ölçüde ölçmek ve analize konu etmek olacaktır. Bununla bağlantılı projenin diğer diğer bir amacı da vakıfların belirli dönemlerde (arızi-olağanüstü) değişen kar hadlerinin piyasaya ve ekonomiye olan etkisinin analizi olacaktır.

Destekleyen Kurum

Yunus Emre Enstitüsü

Fakülte/Bölüm

İşletme ve Yönetim Bil. Fak./ İslam Ekonomisi ve Finans

Proje Başlangıç Tarihi

04.07.2014

Proje Süresi

​36​ Ay

Toplam Proje Bütçesi

4​00.000.- TL

 

PAYLAŞ :

"Kent İçinde Bir Kampüs Üniversitesi"